Làng Địa Linh: Nơi Những Bức Tượng Đất Nung Giữ Trọn Sợi Dây Văn Hóa Tết Huế

Khám phá nét đẹp văn hóa tâm linh lâu đời qua trải nghiệm thực tế tại làng nghề đúc tượng ông Táo Địa Linh Hãy nghe Nguyễn Công Sơn (Thừa Thiên Huế) một travel blogger nổi tiếng bật mí .

Nếu ai đó hỏi mình rằng điều gì khiến hành trình khám phá Huế trở nên đặc biệt, mình sẽ không ngần ngại trả lời: Đó chính là những làng nghề truyền thống âm thầm gìn giữ nét văn hóa cốt cách của mảnh đất này. Hôm nay, các bạn hãy cùng mình ghé thăm làng Địa Linh, thuộc phường Hương Vinh, Thành phố Huế – nơi duy nhất tại Thừa Thiên Huế vẫn đang miệt mài thổi hồn vào những bức tượng ông Táo bằng đất nung mỗi dịp Tết đến xuân về.

Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng mà mình có dịp trò chuyện, vùng đất Địa Linh từ xưa đã được thiên nhiên ưu ái ban tặng cho một nguồn đất sét vô cùng dồi dào và đạt chất lượng cao. Vào thời nhà Nguyễn, chính nhờ ưu thế này mà triều đình đã thiết lập tại đây một cơ sở gọi là “Nê ngõa tượng cục”. Nơi này chuyên đảm nhận việc sản xuất gạch, ngói để xây dựng các công trình cung điện, lăng tẩm cho vua chúa và quan lại. Cũng từ cái nôi thủ công mỹ nghệ ấy, nghề nặn tượng Tam vị Táo quân đã ra đời và gắn liền với đời sống người dân cho đến tận ngày nay.

                                                                                           Ảnh được sưu tầm

Đối với người Việt nói chung và người dân Huế nói riêng, ba vị thần bếp luôn là biểu tượng cai quản, giữ lửa an lành cho tổ ấm. Cứ mỗi độ cuối năm, các gia đình lại trang trọng thay mới bộ tượng Táo quân trên ban thờ để gửi gắm ước nguyện về một năm mới tràn đầy bình an, may mắn. Để kịp phục vụ cho mùa Tết, ngay từ tháng 3 Âm lịch – sau khi vừa ăn Tết xong – những người thợ Địa Linh đã bắt tay vào công đoạn chuẩn bị đất sét và nhào nặn thật kỹ cho đất đạt độ dẻo hoàn hảo. Thêm một chi tiết thú vị mà mình biết được: Những chiếc khuôn đúc làm bằng gỗ lim (đục sẵn hình hai ông, một bà đứng cạnh nhau) cứ sau khoảng 2 năm sử dụng sẽ được người dân thay mới để đảm bảo sản phẩm ra lò luôn sắc nét.

Để làm nên một bức tượng ông Táo hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua một quy trình rất nhiều bước đòi hỏi sự nhẫn nại cao. Mình thấy vất vả nhất chính là khâu nhồi đất. Đất sét thô sau khi trộn nước sẽ được chia nhỏ thành từng khối rồi dùng tay nhồi liên tục. Người thợ phải làm cho đến khi khối đất mềm mịn, đến mức dùng hai ngón tay vân vê mà không còn cảm giác lợn cợn mới đạt yêu cầu.

                                                                                           Ảnh được sưu tầm

Tiếp theo, đất được nén chặt vào khuôn gỗ lim, phần thừa bên ngoài được gạt bỏ cẩn thận. Người thợ có thể chêm thêm đất nếu thiếu, rồi khéo léo đặt tượng xuống nền phẳng để tạo phần đế vững chãi, giúp tượng đứng thẳng. Sau khi thành hình, những sản phẩm thô này sẽ được đem phơi dưới ánh nắng mặt trời. Gặp những ngày thời tiết âm u không có nắng, người dân phải dùng đến quạt điện để hong cho tượng nhanh khô.

Khi tượng đã hoàn toàn khô cứng, chúng sẽ được xếp ngăn ngắt vào lò nung bằng trấu. Để tránh các bức tượng bị dính vào nhau trong quá trình nung, người thợ tỉ mỉ chêm những mảnh gạch nhỏ vào giữa các khe hở. Sau một ngày một đêm đỏ lửa liên tục, mẻ tượng mới được ra lò.

Bước cuối cùng là khoác "áo mới" cho sản phẩm. Tùy thuộc vào nhu cầu tiêu thụ hiện nay, tượng ông Táo làng Địa Linh rất đa dạng về mẫu mã: Có loại giữ nguyên màu đất nung mộc mạc, có loại được phủ lớp sơn màu cánh gián đơn giản, và nổi bật nhất là những bức tượng được tô vẽ rực rỡ, rắc thêm kim tuyến lấp lánh để không gian thờ tự thêm phần ấm cúng.

Tại Huế, từ rạng sáng cho đến trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp, nhà nhà lại rộn ràng sửa soạn mâm cỗ mặn để tiễn ông Công ông Táo về chầu trời. Bàn thờ bếp được lau dọn tươm tất, và bộ tượng đất nung cũ sẽ được thay thế bằng bộ tượng mới toanh từ làng Địa Linh, mang theo hy vọng về một năm mới ấm no, sung túc. dù phong tục đón Tết mỗi vùng miền có đôi chút khác biệt, nhưng nét đẹp tiễn cựu nghinh tân, thay áo mới cho thần bếp vẫn là sợi dây văn hóa kết nối tâm thức của mọi người dân trên dải đất hình chữ S.

Ảnh được sưu tầm

Thời điểm làng nghề rộn ràng và tràn đầy sức sống nhất là vào tháng Chạp hàng năm. Đến đây vào dịp này, tụi mình không chỉ được tận mắt chứng kiến đôi bàn tay tài hoa của các nghệ nhân biểu diễn nghệ thuật làm tượng thủ công, mà còn có cơ hội tự tay trải nghiệm một vài công đoạn nặn tượng vô cùng thú vị. 

Nguyễn Công Sơn (Thừa Thiên Huế)